Τι συμβαίνει με τα βιβλία παγκοσμίως; – Κάποιοι τα «εξαφανίζουν» και τα καταστρέφουν μαζικά για χάρη του ΑΙ!

 

Μια ασυνήθιστη έξαρση στις πωλήσεις μεταχειρισμένων βιβλίων στο Ηνωμένο

Βασίλειο και σε άλλες χώρες έχει προκαλέσει έντονο προβληματισμό, καθώς μαζικές παραγγελίες αποστέλλονται σε απομακρυσμένες αποθήκες. Βιβλιοπώληδες με πολυετή εμπειρία, όπως ο Στιούαρτ Μάνλεϊ στο Νορθάμπερλαντ, δηλώνουν πρωτόγνωροι μπροστά σε τέτοιας κλίμακας αγορές που περιλαμβάνουν μια τεράστια ποικιλία θεμάτων, από λατινική γραμματική μέχρι ιστορίες της Άγριας Δύσης.

Η περίεργη αυτή τάση συνδέεται άμεσα με την εκπαίδευση μοντέλων τεχνητής νοημοσύνης. Αφορμή για τις υποψίες στάθηκε η δικαστική διαμάχη συγγραφέων με την εταιρεία Anthropic στις ΗΠΑ, όπου αποκαλύφθηκε το λεγόμενο «Project Panama». Η διαδικασία αυτή περιλαμβάνει την «καταστροφική σάρωση» (destructive scanning), κατά την οποία αφαιρείται η ράχη των βιβλίων ώστε οι σελίδες να σαρωθούν ταχύτατα σε βιομηχανική κλίμακα, πριν τα υπολείμματα οδηγηθούν στην ανακύκλωση.

Αν και η Anthropic υποστηρίζει ότι η χρήση δημόσια διαθέσιμων και εμπορικών δεδομένων είναι ευρέως διαδεδομένη στον κλάδο και ότι «δεν καταστρέφονται σπάνια βιβλία», οι ιδιοκτήτες βιβλιοπωλείων βρίσκονται μπροστά σε ένα ηθικό δίλημμα. Από τη μία πλευρά, η εκποίηση τίτλων που έμεναν στα ζήτητα για δεκαετίες προσφέρει οικονομική ανάσα, ενώ η ανακύκλωση ευρύτατα διαδεδομένων βιβλίων δεν θεωρείται απώλεια. Από την αλλη όμως, ελλοχεύει ο κίνδυνος να καταστραφούν μοναδικά ή σπάνια ακαδημαϊκά και ιστορικά αντίτυπα που δεν υπάρχουν σε άλλες βιβλιοθήκες. Παράλληλα, οι νόμοι περί πνευματικών δικαιωμάτων στο Ηνωμένο Βασίλειο διαφέρουν από εκείνους των ΗΠΑ, καθιστώντας το τοπίο νομικά περίπλοκο.

Η μαζική αυτή αγορά, ψηφιοποίηση και επακόλουθη καταστροφή των φυσικών βιβλίων εγείρει βαθύτερους φόβους για το μέλλον της ανθρώπινης γνώσης. Αν η έντυπη παραγωγή εξαφανιστεί και η πληροφορία συγκεντρωθεί αποκλειστικά σε ψηφιακή μορφή υπό τον έλεγχο τεχνολογικών κολοσσών, ανοίγει ο δρόμος για πιθανή λογοκρισία, αλλοίωση ή επανσυγγραφή της ιστορίας χωρίς τη δυνατότητα διασταύρωσης με κάποιο ανεξάρτητο φυσικό τεκμήριο.

Χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελούν οι ομηρικοί χαρακτηρισμοί, όπως το «λευκώλενος» για την Ωραία Ελένη, οι οποίοι σε μια αμιγώς ψηφιακή εποχή θα μπορούσαν εύκολα να τροποποιηθούν. Το έντυπο βιβλίο αποτελούσε επί αιώνες το αμετάβλητο αποθετήριο της ιστορίας, και η αντικατάστασή του από μεταβαλλόμενα ψηφιακά δεδομένα εγκυμονεί τον κίνδυνο να περάσει ο έλεγχος της αλήθειας αποκλειστικά στα χέρια όσων διαχειρίζονται τα συστήματα τεχνητής νοημοσύνης.